„Jakby” czy „jak by”? Kiedy razem, kiedy osobno?

Pisownia wyrazu „jak” z cząstką „-by” wywołuje spore zamieszanie. I tak samo jak są w naszym języku wyrazy mające kilka znaczeń (np. surówka, klatka), tak samo w gramatyce jedno słowo może być dwiema częściami mowy. I właśnie od tego, czy „jak” jest spójnikiem czy zaimkiem, zależy jego pisownia z „-by”. Powiało grozą z tą gramatyką? Spokojnie, żartowałam. Wyjaśnię bez fachowych pojęć.

 

Ach, to „gdyby”, czyli „JAKBY” pisane razem (spójnik)

Prześledź poniższe przykłady:

  • Jakbyśmy jutro przejeżdżali przez Wrocław, tobyśmy was odwiedzili.
  • Jakby mógł, toby wrócił.
  • Jakby chciał, toby przeprosił.
  • Co ja bym zrobiła, jakbyś mi nie pomógł?

Zauważ, że we wszystkich tych zdaniach „jak” wprowadza warunek. Można je więc zastąpić przez „jeśli” lub „gdyby”. Zatrzymam się na chwilę przy tym drugim słowie – „gdyby”. Idę o zakład, że bez mrugnięcia okiem każdy napisze je łącznie. Dzięki temu, że jego pisownia jest tak naturalna i intuicyjna można łatwo zapamiętać, że jeśli „jakby” znaczy dokładnie to samo co „gdyby”, to też pisze się je tak samo – razem:

  • Gdybyśmy jutro przejeżdżali przez Wrocław, tobyśmy was odwiedzili.
  • Gdyby mógł, toby wrócił.
  • Gdyby chciał, toby przeprosił.
  • Co ja bym zrobiła, gdybyś mi nie pomógł?

Jest jeszcze jeden kontekst, gdy cząstka „-by” przykleja się do „jak”. Mianowicie wtedy, gdy opisujemy coś przez porównanie, np.:

  • Natalka narysowała drzewo, ale okiem dorosłego to było coś jakby słońce, jakby kwiat.
  • Więźniarka spojrzała na mnie spokojnie i coś jakby nieme błaganie pojawiło się na jej twarzy.
  • Mówił do mnie w taki sposób, jakby nie wierzył, że go rozumiem.
  • Kelner obsługiwał nas bardzo wolno, tak jakby chciał, a nie mógł.

Zwróć uwagę, że tutaj też do akcji może wkroczyć „gdyby”:

  • Natalka narysowała drzewo, ale okiem dorosłego to było coś jak gdyby słońce, jak gdyby kwiat.
  • Więźniarka spojrzała na mnie spokojnie i coś jak gdyby nieme błaganie pojawiło się na jej twarzy.
  • Mówił do mnie w taki sposób, jak gdyby nie wierzył, że go rozumiem.
  • Kelner obsługiwał nas bardzo wolno, tak jak gdyby chciał, a nie mógł.

 

„JAK BY” osobno (zaimek)

Tradycyjnie najpierw podam przykłady do analizy:

  • To teraz wyjaśnij, jak byś chciał zorganizować tę imprezę?
  • Jak bym sobie poradziła bez twojej pomocy? Jak?

18. Jak czy jakby_obrazek

Podane zdania to zdania pytające. Słówko „jak” można zastąpić przez „w jaki sposób”:

  • To teraz wyjaśnij, w jaki sposób chciałbyś zorganizować tę imprezę?
  • W jaki sposób bym sobie poradziła bez twojej pomocy? W jaki sposób?

Zauważ, że cząstka „-by” może się dołączyć do wyrazu lub pozostać samodzielna. Do wyboru, do koloru:

  • To teraz wyjaśnij, jak chciałbyś zorganizować tę imprezę?
  • Jak poradziłabym sobie bez twojej pomocy? Jak?

I to tyle, jeśli chodzi o pisownię „jakby/ jak by”. Pora na podsumowanie.

 

JAK + BY w pigułce

Razem:

  • Jeśli „jakby” wprowadza warunek i można je zastąpić przez „gdyby”:

Warunek: jakby = gdyby => JAKBY

  • Jeśli „jakby” służy do porównania i można je zastąpić przez „jak gdyby”:

Porównanie: jakby = jak gdyby

Osobno:

Gdy zadajemy pytanie, czyli zaimek „jak” można zastąpić przez „w jaki sposób”:

Pytanie: jak? = w jaki sposób?

 

Mam nadzieję, że po skończonej lekturze całego artykułu nie będzie ci już drżała ręka, gdy przyjdzie napisać „jakby/ jak by”.

 

 

 

Obrazki pobrałam z dryicons.com i pixabay.com.

Jedna myśl nt. „„Jakby” czy „jak by”? Kiedy razem, kiedy osobno?

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*